Низоми сиёсии Ҷумҳурии Исломии Эрон,
ки Амрикову Исроил ҳарос доранду мехоҳанд сарнагун кунанд

Сохтори қудрат · зина ба зина · 2026

Зинаи 1 · Олитарин мақом
Роҳбари олӣ — Валии фақеҳ Муҷтабо Хоманаӣ · аз 9 марти 2026 · фармондеҳи кул
Роҳбари олӣ — Валии фақеҳ
Асоси қонунӣАсл (модда)-ҳои 5, 57 ва 110 Қонуни асосӣ (Конститутсия). Назарияи Вилояти мутлақаи фақеҳ — то зуҳури Имоми дувоздаҳум ҳукуматдорӣ вазифаи фақеҳи одил аст.
КунунӣМуҷтабо Хоманаӣ, 56-сола, аз 9-уми марти 2026. Падараш Алӣ Хоманаӣ пас аз 37 сол раҳбарӣ (1989–2026) кушта шуд. Пеш аз ӯ Руҳуллоҳ Хумайнӣ (1979–1989) Роҳбари олии Эрон ва асосгузори ҳамин низом буд.
Вазифаҳо мувофиқи асли 110Роҳбари олӣ сиёсатҳои куллии кишварро пас аз машварат бо Маҷмаи ташхис муайян ва назорат мекунад, ки иҷро шаванд. Фармондеҳи олии тамоми нерӯҳои мусаллаҳ аст — ҳуқуқи эълони ҷанг, оташбас ва фармондиҳии нерӯҳоро дорад. 6 фақеҳи Шӯрои нигаҳбон, раисони Қувваи қазоӣ, Созмони садо ва симо, Ситоди муштарак ва фармондеҳи Сипоҳи посдоронро бевосита таъйин мекунад. Раисҷумҳурро пас аз интихоб тасдиқ ва дар сурати лузум азл (барканор) мекунад. Ҳуқуқи амр дорад.
ИнтихобМаҷлиси хубрагон бо раъйи ⅔ аъзо Роҳбари олиро интихоб мекунад. Мӯҳлати муайян надорад.
«Мутлақа» маъноКалимаи «мутлақа» дар асли 57-и Қонуни асосӣ нишон медиҳад, ки вазифаҳои асли 110 ихтиёрӣ нест, балки ҳатмист.
Зинаи 2 · Мустақим аз Роҳбари олӣ вобаста
Шӯрои нигаҳбон Роҳбари олӣ 6 фақеҳро таъйин мекунад
Қувваи қазоӣ Раисро Роҳбари олӣ таъйин мекунад (5 сол)
Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ Фармондеҳро Роҳбари олӣ таъйин мекунад
Созмони садо ва симо Раисро Роҳбари олӣ таъйин мекунад
Шӯрои нигаҳбони Қонуни асосӣ
Аъзо12 нафар. 6 фақеҳи исломиро Роҳбари олӣ бевосита таъйин мекунад. 6 ҳуқуқшиноси дигарро Раиси Қувваи қазоӣ пешниҳод ва Маҷлис тасдиқ мекунад.
Мӯҳлат ва Дабир6 сол — ҳар 3 сол нисфи аъзо иваз мешавад. Дабир: Аҳмад Ҷаннатӣ — аз 1992.
ВазифаҳоДу вазифаи асосӣ дорад. Якум — тамоми қонунҳои Маҷлисро аз рӯйи шариат ва Қонуни асосӣ баррасӣ ва қонунҳои мухолифро рад мекунад. Дувум — ҳамаи номзадони интихоботи раисҷумҳурӣ, маҷлис ва хубрагонро тасдиқ ё рад мекунад. Тибқи асли 99 бар ҷараёни интихобот назорат мебошад.
Қувваи қазоӣ
РаисРаисро Роҳбари олӣ барои 5 сол таъйин мекунад. Кунунӣ: Ғулом Ҳусайн Муҳсин Эжаӣ.
ИртиботРаиси Қувваи қазоӣ 6 ҳуқуқшиноси Шӯрои нигаҳбонро ба Маҷлис пешниҳод мекунад, ки бояд мавриди тасдиқи Роҳбари олӣ қарор гиранд.
ВазифаҳоТамоми додгоҳҳо ва додгустарии кишварро идора мекунад. Иҷрои қонунҳои ҷиноиро назорат мекунад. Ба таври расмӣ аз ду қувваи дигар мустақил аст.
Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ — IRGC
Таъсис ва фармондеҳДар 1979 барои ҳифзи инқилоб таъсис ёфт. Фармондеҳро Роҳбари олӣ бевосита таъйин мекунад.
ЗерсохтНерӯҳои заминӣ, баҳрӣ, ҳавоӣ, Нерӯи Қудс (амалиёти хориҷӣ: Сурия, Ироқ, Лубнон, Яман ва ғ.) ва Басиҷ.
АндозаНаздик ба 200 ҳазор нерӯи доимӣ дорад.
Нуфузи иқтисодӣСадҳо ширкат ва корхонаи саноатиро зери назорат дорад — яке аз бузургтарин иттиҳодияҳои Эрон аст.
Созмони садо ва симо
РаисРаисро бевосита Роҳбари олӣ таъйин мекунад, на ҳукумат ё Маҷлис.
ВазифаИдораи радио ва телевизиони давлатии Эрон. Тамоми шабакаҳои расмии телевизионӣ ва радиои давлатиро идора мекунад.
Зинаи 3 · Маҷлиси хубрагон — назоратгари Роҳбари олӣ
Маҷлиси хубрагони раҳбарӣ 88 муҷтаҳид · 8 сол · мардум интихоб мекунанд · номзадон аз Шӯрои нигаҳбон
Маҷлиси хубрагони раҳбарӣ
Таркиб ва интихоб88 муҷтаҳид барои 8 сол аз ҷониби мардум интихоб мешаванд. Аммо ҳамаи намзадон бояд аввал аз Шӯрои нигаҳбон, ки аъзояшро Роҳбари олӣ таъйин кардааст, тасдиқ шаванд.
РаисМуҳаммад Алии Муваҳҳидии Кирмонӣ — аз майи 2024. Дар марти 2026 Маҷлиси хубрагон Муҷтабо Хоманаиро ба унвони Роҳбари олии нав интихоб кард.
ВазифаҳоВазифаи аслӣ интихоби Роҳбари олист. Инчунин, бар кори Роҳбари олӣ назорат мекунад ва дар сурати ноқобилӣ ё беморӣ метавонад ӯро аз вазифа озод кунад (Асли 111). Ҳар 6 моҳ як бор ҷаласа баргузор мекунанд.
Зинаи 4 · Нерӯҳои интихобие, ки Шӯрои нигаҳбон назорат мекунад
Маҷлиси Шӯрои исломӣ 290 вакил · 4 сол · қонунгузорӣ
Раисҷумҳур Масъуд Пизишкиён · аз июли 2024
Маҷмаи ташхис 46 аъзо · 5 сол · Роҳбари олӣ таъйин мекунад
Маҷлиси Шӯрои исломӣ
Аъзо ва мӯҳлат290 намоянда барои 4 сол аз ҷониби мардум интихоб мешаванд.
РаисМуҳаммад Боқири Қолибоф — аз 2020 то имрӯз.
ВазифаҳоҚонунро тасвиб, буҷет тасдиқ ва вазиронро пас аз пешниҳоди раисҷумҳур таъйид мекунад. Ҳуқуқи суол аз вазирон, баррасии расмӣ ва азли онҳоро дорад. Ҳамаи қонунҳо пас аз тасвиб бояд аз Шӯрои нигаҳбон гузаранд ва дар сурати ихтилоф Маҷмаи ташхис фасх (бекор) мекунад.
Раисҷумҳур
Кунунӣ ва интихобМасъуди Пизишкиён — аз июли 2024. Бевосита аз ҷониби мардум барои 4 сол интихоб мешавад. Ҳадди аксар 2 давра.
ТасдиқШӯрои нигаҳбон ҳамаи намзадонро пеш аз интихобот тасдиқ мекунад. Роҳбари олӣ пас аз интихоб ҳукми раисҷумҳурро имзо мекунад.
ВазифаҳоРаиси Ҳайати давлат (ҳукумат) аст ва вазиронро ба Маҷлис пешниҳод мекунад. Қонунҳои тасдиқшударо иҷро мекунад. Буҷети давлатиро таҳия мекунад. Раиси Шӯрои олии амнияти миллӣ аст. Шартномаҳои байналмилалиро имзо мекунад.
Маҷмаи ташхиси маслиҳати низом
Таъсис ва аъзоДар 1987 бо фармони Имом Хумайнӣ таъсис ёфт. 46 узви доимиро Роҳбари олӣ ҳар 5 сол таъйин мекунад.
РаисСодиқ Омулии Лориҷонӣ — аз 2019.
ВазифаҳоИхтилофи Маҷлис ва Шӯрои нигаҳбонро ҳал мекунад. Маслиҳатгоҳи расмии Роҳбари олӣ дар сиёсатгузорӣ аст. Тибқи асли 111, дар ҳолати даргузашти Роҳбари олӣ, шӯрои 3-нафараи муваққатии иборат аз раисҷумҳур, раиси Қувваи қазоӣ ва як фақеҳи Шӯрои нигаҳбон ваколатҳои Роҳбари олиро то интихоби нав мекунад.
Зинаи 5 · Зери раисҷумҳур
Ҳайати давлат Раисҷумҳур таъйин, Маҷлис тасдиқ мекунад
Шӯрои амнияти миллӣ Раис — Раисҷумҳур
Шӯрои инқилоби фарҳангӣ Раис — Раисҷумҳур
Ҳайати вазирон — 19 вазорат
Таъин ва вазифаРаисҷумҳур вазиронро таъйин мекунад, Маҷлис бо овоздиҳӣ тасдиқ мекунад. Тамоми корҳои иҷроии давлатиро тавассути 19 вазорат идора мекунад.
Вазорати омӯзиш ва парвариш
Вазорати иртиботот ва фановарии иттилоот
Вазорати иттилоот
Вазорати умури иқтисодӣ ва дороӣ
Вазорати умури хориҷа
Вазорати беҳдошт, дармон ва омӯзиши пизишкӣ
Вазорати таовун, кор ва рафои иҷтимоӣ
Вазорати ҷиҳоди кишоварзӣ
Вазорати додгустарӣ
Вазорати дифоъ ва пуштибонии нерӯҳои мусаллаҳ
Вазорати роҳ ва шаҳрсозӣ
Вазорати фарҳанг ва иршоди исломӣ
Вазорати кишвар
Вазорати нафт
Вазорати нерӯ
Вазорати улум, таҳқиқот ва фановарӣ
Вазорати санъат, маъдан ва тиҷорат
Вазорати варзиш ва ҷавонон
Вазорати умури ҳаҷ, авқоф ва умури хайрия
Шӯрои олии амнияти миллӣ
Раис ва аъзоРаисҷумҳур раис аст. Аъзо: раисони Қувваи қазоӣ ва Маҷлис, фармондеҳони Сипоҳ ва Артиш, вазирони дахлдор ва намояндагони Роҳбари олӣ.
ВазифаТасмимгирӣ дар масоили амниятӣ ва дифоӣ, ҳамоҳангии нерӯҳои низомӣ, амниятӣ ва музокироти ҳастаӣ (ядроӣ). Дабири шӯроро Роҳбари олӣ таъйин мекунад ва тасмимҳои муҳим бояд мавриди таъйиди Роҳбари олӣ қарор гиранд.
Шӯрои олии инқилоби фарҳангӣ
Таъсис ва раисДар 1980 таъсис ёфт. Раисҷумҳур раис аст.
ВазифаТамоми барномаҳои дарсии мактаб ва донишгоҳ, муҳтавои расонаҳо ва сиёсати фарҳангии кишварро тасдиқ мекунад. Исломикунонии фарҳанг ва тарбияи ҷамъиятӣ аз вазифаҳои асосии он аст.
Зинаи 6 · Нерӯҳои мусаллаҳ — зери фармондеҳии Роҳбари олӣ
Артиш Фармондеҳро Роҳбари олӣ таъйин мекунад
Басиҷ Зери Сипоҳ · ихтиёрӣ
Нирӯи интизомӣ Раисро Роҳбари олӣ таъйин мекунад
Артиши Ҷумҳурии исломии Эрон
ФармондеҳРоҳбари олӣ фармондеҳи кул аст. Раиси Ситоди кулли нерӯҳои мусаллаҳро Роҳбари олӣ таъйин мекунад.
ТаркибНерӯи заминӣ, баҳрӣ, ҳавоӣ ва дифои ҳавоӣ.
Вазифа ва фарқ бо СипоҳВазифаи аслии Артиш дифои хоки кишвар аз ҳамлаи хориҷист. Сипоҳ барои ҳифзи низоми инқилобӣ таъсис ёфтааст — ин ду нерӯи алоҳида ва ба ҳам вобастаанд.
Басиҷи мустазъафин
Тобеият ва аъзоЗери назари Сипоҳи посдорон фаъолият мекунад. Иштирок ихтиёрист. Садҳо ҳазор узв дорад.
ВазифаҳоАмнияти дохилии кишварро таъмин мекунад, дар ҳолати ҷанг ба Артиш ва Сипоҳ ёрӣ мерасонад ва дар тарбияи идеологии ҷавонон ширкат мекунад.
Нирӯи интизомии Ҷумҳурии исломии Эрон
РаисРаисро Роҳбари олӣ таъйин мекунад — на Раисҷумҳур ё вазири дохилӣ.
ВазифаҳоТартиботи ҷамъиятӣ ва амнияти шаҳрвандиро таъмин мекунад. Иҷрои қонунҳои ҷамъиятӣ ва амниятиро назорат мекунад.
Зинаи 7 · Идоракунии маҳаллӣ
Шӯроҳои исломии шаҳр ва деҳот Мардум бевосита аъзоро интихоб мекунанд
Шӯроҳои исломии шаҳр ва деҳот
ИнтихобМардум бевосита аъзоро интихоб мекунанд. Шӯрои нигаҳбон дар ин интихобот намзадонро тасдиқ намекунад.
ВазифаҳоШаҳрдор (раиси шаҳр), бахшдор (раиси ҷамоат) ва деҳёр (раиси деҳ)-ро интихоб мекунанд. Корҳои шаҳрсозӣ, хадамоти шаҳрдорӣ ва лоиҳаҳои маҳалиро идора мекунанд.
Зинаи 8 · Мардум
Мардуми Эрон — зиёда аз 90 миллион нафар Интихоби Раисҷумҳур · Маҷлис · Хубрагон · Шӯроҳо — номзадон ба ҷуз шӯроҳои маҳаллӣ аз Шӯрои нигаҳбон мегузаранд
Мардуми Эрон
ДемографияЗиёда аз 90 миллион нафар. Зиёда аз 60% зери 30 сол. Мардум бо чанд забон, монанди форсӣ, озарӣ, курдӣ, арабӣ, лурӣ ва ғайра ҳарф мезананд. Забони давлатӣ забони форсӣ аст.
Ҳуқуқи расмӣМардум раисҷумҳур, вакилони Маҷлис, аъзои Хубрагон ва шӯроҳои маҳалиро бевосита интихоб мекунанд.
Тартиби интихобҲамаи намзадони интихоботи миллӣ — ба ҷуз шӯроҳои маҳаллӣ — аввал аз Шӯрои нигаҳбон мегузаранд ва тасдиқ мешаванд, пас аз он мардум интихоб мекунанд.
Таркиби миллӣФорсҳо, озариҳо, курдҳо, лурҳо, арабҳо, балуҷҳо, туркманҳо ва ғайраро ташкил медиҳанд.
Таҳиягар: Меҳрофарин Наҷибӣ · Asia-Plus