Нигораи иттилоотӣ · Азия-Плюс

Ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва сиёсӣ дар Тоҷикистон: 6 бахш дар рақамҳо

Ҳафт созмони ҷамъиятии Тоҷикистон барои даври 4-уми Шарҳи умумии даврии Шӯрои ҳуқуқи инсони СММ гузориши муштарак таҳия намуданд. Асоситарин рақамҳо ва нишондиҳандаҳои ин ҳуҷҷат дар нигораи иттилоотии зер ҷамъ оварда шудаанд.

Солҳо: 2021–2025 Муаллифон: 7 созмони ҷамъиятӣ Баррасӣ: Моҳи ноябри соли 2026
900+ Иттиҳодияҳои ҷамъиятии барҳамхӯрда дар 4 соли охир
1 452 Гурезагон ва паноҳҷӯёни маҷбуран ихроҷшуда (2025)
0,1% Ҳиссаи ҳукмҳои сафедкунанда дар додгоҳҳо
12 Рӯзноманигорон ва блогерони маҳбус
40 Сарбозони ҳалокшуда дар соли 2023 (8 мавриди худкушӣ)
I

Вазъияти созмонҳои ҷамъиятӣ

Барои омодасозии ин бахш, коршиносон 12 мусоҳибаи амиқ, 3 гурӯҳ (бо иштироки 21 нафар) ва пурсиши онлайнии 50 намояндаи созмонҳои ҷамъиятиро гузаронидаанд.

1 726Иттиҳодияҳои фаъол (соли 2025)
700+Созмонҳои барҳамхӯрда (2022–2023)
17×Коҳиши ҳаҷми грантҳо (соли 2023)
65%Пурсидашудагоне, ки аз санҷишҳо хабар додаанд
Кори созмонҳои ҷамъиятӣ дар ВМКБ Аз ҳар 10 созмони ҷамъиятии дар ВМКБ сабтиномшуда 9-тоаш аз фаъолият мондааст
Аввали соли 2022Созмонҳои сабтиномшуда ≈300
Охири соли 2025Созмонҳои фаъолиятдошта ≈30 (10%)
Шумораи созмонҳо дар аввали соли 2022 Созмонҳои фаъоли кунунӣ
Барҳамдиҳии созмонҳо (нимсолаи аввал)
Соли 2024 53
Соли 2025 29
Андозаи боҷи давлатӣ барои сабти ном (бо сомонӣ)
Сатҳи маҳаллӣ (қабл ва баъд аз тағйирот) 375 ➔ 750
Сатҳи ҷумҳуриявӣ (қабл ва баъд аз тағйирот) 750 ➔ 1500

Манбаъ: Вазорати адлияи ҶТ; Қонуни ҶТ №73 «Дар бораи боҷи давлатӣ» аз 1 октябри соли 2025.

II

Озодии баён ва дастрасӣ ба иттилоот

155Мавқеи ҶТ аз 180 кишвар (Шохиси RSF, 2024)
12Рӯзноманигорон ва блогерони маҳбус
1 500+Маҳкумшудагон барои «лайку бознашр»
10 ва 8 солМуҳлати ҷазои ду рӯзноманигор (2025)
5 хол аз 100 — Нишондиҳандаи умумии озодӣ Арзёбии Тоҷикистон дар гузориши Freedom House (соли 2025): Кишвар дар гурӯҳи «кишварҳои наозод» қарор дорад.
Ҳуқуқҳои сиёсӣ0 / 40
0 хол
Озодиҳои шаҳрвандӣ5 / 60
Мавҷудияти мушкилот дар дастрасӣ ба иттилооти расмӣ Натиҷаи пурсиши 50 намояндаи созмонҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ
Мушкилотро тасдиқ мекунанд 84% (42 нафар)
Шахсан дучор шудаанд 60% (30 нафар)
III

Мустақилияти додгоҳҳо ва татбиқи адолат

0,1%Ҳиссаи ҳукмҳои сафед
26Додрасҳои аз вазифа озодшуда (давоми 9 сол)
80%Аъзои комиссия — мақомоти иҷроия
77Додгоҳҳое, ки сомонаи расмӣ доранд
Шохиси дарки фасод Дар 5 соли охир Тоҷикистон 15 зина поён рафта, дар соли 2024 аз 100 хол ҳамагӣ 19 хол ба даст овардааст.
5 сол қабл
149
дар байни 180 кишвар
➔
Соли 2024
164
дар байни 180 кишвар
Ҷинсияти додрасҳо (аз 385 нафар) Омори расмии додгоҳҳои кишвар барои соли 2024
288 мард 97 зан
Мардон — 74,8% Занон — 25,2%
IV

Ҳуқуқҳои даъватшавандагон ва хидматчиёни ҳарбӣ

Омори зарар ва муносибати ғайриоинномавӣ дар аскарӣ (соли 2023) Тибқи маълумоти Ваколатдори ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон
ҶароҳатбардоштагонМуносибати ғайриоинномавӣ 109 нафар
ҲалокшудагонШумораи умумии фавтидагон 40 нафар
Аз он ҷумла: худкушӣ 8 нафар
  • Бекор гардидХидмати алтернативии шаҳрвандӣ: Дар таҳрири нави қонун имкони гузаштани хидмати алтернативӣ комилан хориҷ карда шуд.
  • Маҳдуд гардидМӯҳлати таъхир барои магистрантҳо: Ҳуқуқи таъхири даъват танҳо 1 маротиба дода мешавад; ҳангоми гирифтани академӣ ё таҳсили дубора ин ҳуқуқ аз байн меравад.
  • МасъулиятМаҷбурияти волидон: Меъёри нав волидонро уҳдадор месозад, ки даъватномаро шахсан ба фарзандони ба балоғатрасидаи худ супоранд.
V

Гурезагон ва паноҳҷӯён

Бино ба маълумоти тасдиқшудаи Комиссариати олии СММ дар кории гурезагон, аз моҳи январ то охири октябри соли 2025 ҳадди ақал 1 452 гуреза ва паноҳҷӯ маҷбуран аз кишвар ихроҷ шудаанд.

Раванди ихроҷи маҷбурии гурезагон аз рӯи давраҳо Ҳолатҳои расман тасдиқшуда аз ҷониби Комиссариати олии СММ дар кории гурезагони СММ
108
15
101
878
Август–Сентябри 2022 Октябри 2023 Охири соли 2024 Июли соли 2025
Таркиби гендерию синнусолии ихроҷшудагон дар моҳи июли соли 2025 (878 нафар) Аксарияти кулли ихроҷшудагонро занон ва кӯдакон ташкил медиҳанд
415 зан 263 кӯдак 200 мард
  • МаҳдудиятҚарори Ҳукумати ҶТ №325 (соли 2000): Истиқомати гурезагонро дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд ва минтақаҳои марзӣ манъ мекунад.
  • НотамомТартиби интиқоли паноҳҷӯён: Лоиҳа аз соли 2015 инҷониб — тӯли 11 сол — бидуни тасдиқ мондааст.
VI

Вазъияти шахсони бешаҳрванд

  • Анҷоми муҳлатҚонуни афв барои қонунигардонии мақом: Амалӣ шудани он соли 2022 ба анҷом расид ва афроде, ки бе мақом монданд, ба мушкилоти зиёде дучор омаданд.
  • Холигоҳи ҳуқуқӣМақоми кӯдакони волидони бешаҳрванд: Агар волидон иҷозати истиқомати доимӣ надошта бошанд, кӯдак шаҳрвандии Тоҷикистонро гирифта наметавонад.
  • Ҳадафи ҷаҳонӣҲадафҳои Рушди Устувор (SDG 16.9): Таъмини ҳамагон бо ҳуҷҷатҳои тасдиқкунандаи шахсият (аз ҷумла шаҳодатномаи таваллуд) то соли 2030.